Albert Einstein mawiał, że wyobraźnia jest ważniejsza od wiedzy. Trudno się z nim nie zgodzić. To wyobraźnia sprawia, że odkrywamy nowe światy i tworzymy nowe rzeczy. Jednym słowem – jesteśmy kreatywni.
Słowo „kreatywność” pochodzi z języka łacińskiego (creatus – twórczy). Ktoś jest kreatywny, czyli zdolny do wymyślania nowych idei, koncepcji lub skojarzeń. Myślenie kreatywne prowadzi do oryginalnych i niebanalnych rozwiązań. Bardziej zwyczajna definicja kreatywności mówi, że jest to po prostu zdolność tworzenia czegoś nowego, dostrzeżenia nowych możliwości, pozbycia się schematów w postrzeganiu i rozumieniu świata oraz do patrzenia na problem z różnych stron. Osoba kreatywna myśli nieszablonowo i twórczo, potrafi dostosować się do każdej sytuacji. Dlatego nikogo nie dziwi, że rodzice chcą, aby ich dziecko było inteligentne i pomysłowe – czyli kreatywne.
SPIS TREŚCI
Nudzi mi się!
Ile razy każda mama czy tata słyszą od dziecka: nudzi mi się! Nie wiem, co robić. Mamo, pobaw się ze mną! Tymczasem nuda może pobudzać kreatywność, wyobraźnię i uczyć dziecko samodzielnego organizowania czasu. Najlepszym sygnałem dziecięcej kreatywności jest cisza w pokoju. W takich chwilach bez nadzoru, zupełnie samodzielnie i według własnego pomysłu dziecko tworzy, rozwija się i uczy. Jednak dla prawidłowego rozwoju dziecko potrzebuje sytuacji, zdarzeń czy zabaw, które pozwolą pobudzić jego wyobraźnię i kreatywne myślenie. Trzeba znaleźć równowagę między poczuciem bezpieczeństwa i podpowiadaniem pomysłów na aktywne spędzanie czasu, a dążeniem dziecka do odkrywania rzeczy nowych i nieznanych. Powinniśmy dać swoim dzieciom czas na swobodną zabawę, pozwolić się czasem zwyczajnie ponudzić, bo głównie w takich sytuacjach dziecięcy umysł zaczyna pracować, analizować i tworzyć.
Twórcza zabawa
Kiedy jednak nuda sięga zenitu i trzeba zaproponować dziecku wspólną zabawę, warto wybierać takie propozycje, które mają charakter otwarty. Ciekawym przykładem takiej zabawy może być np. narysowanie na kartce koła i propozycja dokończenia rysunku. Ktoś narysuje samochód, balon czy kwiatek, a ktoś inny okulary, bałwanka lub słońce. Dziecko uczy się w ten sposób, że każdy może mieć swój pomysł i że każdy pomysł jest dobry. A rodzicom tego typu zabawy pokazują, jakie niesamowite pokłady twórczego myślenia drzemią w ich pociechach.
Proponując dzieciom zabawy, starajmy się rozwijać ich zainteresowania w swobodnej atmosferze, dając im różnorodne zadania do wykonania. Ograniczmy liczbę zabawek – to przytłacza i blokuje dziecięcą fantazję. Dzieci łatwiej wybrną z braku zabawek (wykorzystują wtedy przedmioty codziennego użytku), niż z ich nadmiaru. A kiedy już kupujemy zabawki, starajmy się wybierać te, które rozwijają wyobraźnię, np. wymagają chwili zastanowienia, mają różne możliwości zastosowania itp. Dając zabawkę, nie pokazujmy, jak działa, jak się nią bawić. Dziecko samo wymyśli, co można z nią zrobić. Ważne jest również, by prowokować dzieci do stawiania pytań. Nie oceniajmy ich pomysłów, ale pozwólmy, by same przekonały się o ich trafności, oryginalności czy skuteczności.
Szczególnie odkrywczą i pobudzającą formą zabawy jest eksperymentowanie. Rozmaite doświadczenia chemiczne, biologiczne czy mechaniczne silnie oddziałują na dzieci, ponieważ są nieznane, nieprzewidywalne i zaskakujące, a często też bardzo efektowne. Dzieci uwielbiają naukę przez zabawę. Eksperymentowanie i odkrywanie świata w formie zabawy inspiruje i pomaga rozbudzić wyobraźnię.
Ciekawość pierwszym krokiem do… wiedzy
Kto, jak nie dziecko, potrafi na sto sposobów wykorzystać pusty karton? Kto w zaniedbanym parku dostrzega magiczny las? Kto wymyśla najbardziej nieprawdopodobną historię, która doprowadziła do braku zadania domowego? Jeśli chcemy, by dziecko rozwijało twórcze myślenie, starajmy się zadawać mu nietypowe pytania, np.: jak wiele smaków mają lody? Co można schować w tym pudełku? Jak pachnie wiosna? A jeśli dziecko o coś pyta, pamiętajmy, by nie zbywać go byle czym.
Bardzo ważną aktywnością jest czytanie. Gotowe obrazy podsuwane przez telewizję czy internet nie pobudzają wyobraźni. Słuchanie baśni, bajek i opowiadań prowokuje do stawiania pytań, zastanawiania się nad dalszymi losami bohaterów czy rozmów na ważne dla dziecka tematy. Pamiętajmy także o pochwałach. Dziecko potrzebuje wsparcia, żeby zaczęło twórczo się bawić. Jeśli będziemy je chwalić, będzie się starało wymyślić coś jeszcze. Nie krytykujmy go nawet wtedy, gdy nie podoba nam się to, co dziecko robi. Na szczególną pochwałę zasługuje dziecko, które robi coś, co sprawia mu trudność.
Co pomaga, co przeszkadza?
Kreatywność to niewątpliwie pożądana cecha. Sprawia, że dostrzegamy więcej szczegółów, łatwiej rozwiązujemy problemy, potrafimy ciekawiej przeżywać zwykły dzień. Dzieci są zwycięzcami w rankingu kreatywności pod warunkiem, że im na to pozwolimy. Niestety, szkoła uczy raczej myślenia odtwórczego i schematycznego. Nastawiona jest na pamięciowe zdobywanie informacji, a nie na samodzielne dochodzenie do wniosków. Kreatywnemu myśleniu nie sprzyja atmosfera rywalizacji, motywacja zewnętrzna („zrób to, a coś dostaniesz”), słabo zintegrowana grupa, krytyka, a także sztywność myślenia, lęk i brak wiary we własne możliwości.
Jeśli chcemy, by dziecko twórczo spędzało czas, zadbajmy o to, by miało do tego narzędzia. Do zabaw plastycznych: farby (akwarele, plakatówki), plastelinę, modelinę, ciastolinę, papier kolorowy, nożyczki, kredki, mazaki. Podczas zabaw muzycznych przydadzą się: małe pianina, gitary, bębenki, cymbałki, trójkąty, grzechotki a także płyty z muzyką dla dzieci lub dźwiękami przyrody. Do ćwiczenia wyobraźni i pamięci polecane są: gry planszowe, np. warcaby czy puzzle, klocki, memory, scrabble, oraz gry karciane, np. czarny piotruś, uno.
Na rynku dostępne są encyklopedie i atlasy dla dzieci oraz serie zawierające odpowiedzi na trudne pytania z różnych dziedzin (zwierzęta, rośliny, człowiek, kosmos). Warto po nie sięgnąć, by rozwijać potencjał dziecka.
Warto również ograniczyć ilość czasu jakie dziecko spędza przed szklanym ekranem, o czym piszemy w odrębnym artykule TUTAJ.
Literatura:
Natalia Minge, Krzysztof Minge, Jak kreatywnie wspierać rozwój dziecka?, Wydawnictwo Samo Sedno
Joanna Steinke-Kalembka, Dodaj mi skrzydeł. Jak wspierać motywację wewnętrzną dziecka?, Wydawnictwo Samo Sedno
Edward Nęcka, Trening twórczości, Towarzystwo Psychologiczne. Pracownia Wydawnicza
