Dni płodne, czyli okres jajeczkowania, to czas kiedy w twoim organizmie uwalnia się komórka jajowa. W tym czasie możliwe jest zajście w ciążę. Jak rozpoznać owulację i kiedy zachodzi?
Najłatwiej zauważalnym przejawem cykliczności przemian w organizmie kobiety jest miesiączka, czyli menstruacja. Występuje najczęściej co 28 dni. Są jednak kobiety mające cykle dłuższe lub krótsze. Nawet u tej samej kobiety odstępy między miesiączkami mogą się zmieniać z różnych przyczyn. Jednak to nie miesiączka jest najważniejszym zjawiskiem w cyklu. W zasadzie stanowi ostatnią fazę przemian. Ponieważ najłatwiej ją zaobserwować, tradycyjnie przyjmujemy pierwszy dzień miesiączki za pierwszy dzień cyklu. Co się dzieje dalej?
Gdy pęcherzyk dojrzewa
W jednym z jajników zaczyna dojrzewać komórka jajowa. Tworzy się wewnątrz tzw. pęcherzyka Graafa, który zaczyna być widoczny na powierzchni jajnika jako wybrzuszenie. Dojrzewanie takiego pęcherzyka trwa około tygodnia, lecz może ulec przyspieszeniu lub (o wiele częściej) zahamowaniu. Natura tak to urządziła, że kiedy w twoim organizmie dzieje się coś niepokojącego, to znaczy, że nie jesteś gotowa do zapłodnienia. Owulacja przesuwa się więc na inny, bardziej dogodny termin. Wystarczy awantura w domu, zmęczenie pracą po godzinach czy drobna infekcja, a jajeczkowanie opóźni się albo przyspieszy, a jego objawy mogą być niezauważalne lub nie wystąpią wcale. Takie zahamowanie spowoduje wydłużenie cyklu.
Gdy pęcherzyk dojrzewa, jajnik zwiększa wytwarzanie hormonów zwanych estrogenami. Dojrzały pęcherzyk Graafa pęka, uwalniając komórkę jajową. To zjawisko nazywa się jajeczkowaniem lub owulacją. To najważniejszy moment cyklu. Uwolnione jajeczko jest przesuwane wzdłuż jajowodu w kierunku macicy. Jego żywot jest krótki. Jeśli w ciągu 12–24 godzin nie zostanie zapłodnione – obumiera. W ciągu tego czasu może dojść do zapłodnienia, nie znaczy to jednak, że aby to nastąpiło, musi w tym czasie dojść do stosunku. Męski plemnik jest bardziej wytrzymały od komórki jajowej i żyje od 4 do 6 dni. Dlatego jajeczko może zostać zapłodnione przez plemnik, który dostał się do kobiecego jajowodu np. dzień po owulacji.
Hormony
W pierwszej fazie cyklu estrogeny powodują odbudowywanie błony śluzowej wyścielającej macicę. Estrogeny pobudzają też gruczoły, znajdujące się w szyjce macicy, do produkcji specjalnego rodzaju śluzu, który odżywia plemniki i umożliwia im sprawne poruszanie się w drogach rodnych kobiety. Jest to tzw. śluz płodny. Dzięki niemu plemniki mogą żyć w organizmie kobiety tak długo, jak długo śluz płodny się utrzymuje, nawet do pięciu dni po stosunku płciowym. Bez obecności śluzu plemniki giną po kilku godzinach. Jeśli uważnie siebie obserwujesz, z łatwością zauważysz pojawienie się śluzu płodnego w pochwie i na zewnętrznych narządach płciowych. Daje on odczucie wilgotności, a w dniach, kiedy jest go najwięcej – wręcz „mokrości”. Śluz płodny jest bardzo rozciągliwy, a z wyglądu przypomina białko kurzego jajka. Są to dni tuż przed jajeczkowaniem.
Możesz również zauważyć, że w czasie owulacji temperatura twojego ciała (mierzona w pochwie, odbycie lub ustach) rośnie o kilka kresek (do 37,2ºC). Pomiar temperatury powinien być dokonany zaraz po przebudzeniu. Obserwacja śluzu oraz temperatury to tzw. metoda objawowo-termiczna – metoda naturalnego planowania rodziny. W okresie jajeczkowania piersi są obrzmiałe, bardziej czułe na dotyk. Może również pojawić się ból owulacyjny. Odczuwany jest jako uczucie ciężkości w okolicy miednicy, ból w dolnej części brzucha trwający niekiedy kilka dni.
Dni płodne – poczęcie dziecka
Aby wyznaczyć dni płodne, warto zapisywać początek i czas trwania cyklu miesiączkowego. Dobrze mieć kilka takich obserwacji. U kobiet, u których cykl trwa mniej niż 28 dni owulacja następuje właściwie tuż po zakończeniu miesiączki. Bywa, że ból i obrzęk piersi, pojawiające się w czasie miesiączki, łączą się z obrzękiem owulacyjnym, dlatego trudniej ci zaobserwować zmiany w organizmie, które świadczą o jajeczkowaniu. Jeśli masz 28-dniowy cykl, sprawa jest ułatwiona, ponieważ owulacja pojawia się dokładnie w jego połowie. Około 14. dnia cyklu może pojawić się ból, powiększenie piersi i zmiana wydzieliny z pochwy. W wypadku długiego cyklu (31 dni lub więcej), faza między miesiączką a owulacją jest bardzo długa (około 18 dni) i objawy owulacji (obrzęk oraz ból piersi, zmiany w konsystencji śluzu) są łatwe do rozpoznania. Uwaga: zdarzają się także cykle bezowulacyjne, kiedy do owulacji nie dochodzi.
Dzień owulacji nie jest stałą cechą cyklu menstruacyjnego. Nie ma żadnej gwarancji, że jeśli w jednym cyklu owulacja wystąpiła w dniu 12., to w kolejnym wystąpi również w tym samym dniu. W dodatku nie ma jednoznacznego, fizjologicznego markera wystąpienia owulacji. Wiadomo, że mniej więcej o 24 do 36 godzin poprzedza ją znaczący wzrost stężenia LH czyli hormonu luteinizującego wydzielanego z przysadki mózgowej. Fakt ten wykorzystują testy owulacyjne dostępne w aptekach bez recepty.
Okazuje się, że w czasie kobiecego cyklu owulacyjnego trwającego około miesiąca zapłodnienie jest możliwe tylko przez 5 dni! Dlatego, jeśli chcecie zostać rodzicami, powinniście dokładnie wybrać czas, w którym będziecie współżyć.
Płodność pary
Dokładne obliczenie dnia owulacji i uzależnienie od niego współżycia jest istotne dla par, które mają trudności z zajściem w ciążę. Warto jednak pamiętać, że powodem problemów może być nie tylko nieumiejętność trafienia w dni płodne. Przyczyną obniżenia płodności jest również późniejszy wiek pary, wyczerpujący tryb życia, palenie papierosów i picie alkoholu. Na płodność wpływa również stres – potrafi zahamować owulację i zmniejsza liczbę plemników w nasieniu. Dlatego, jeśli chcecie cieszyć się potomstwem, nie zwlekajcie z decyzją o dziecku i żyjcie zdrowo: pamiętajcie o wypoczynku, uprawiajcie sport na świeżym powietrzu, a przede wszystkim prawidłowo się odżywiajcie: witamina C i cynk poprawiają sprawność plemników, witaminy i nienasycone kwasy tłuszczowe wpływają też na kondycję kobiecego organizmu.
Naprawdę warto przyglądać się swojemu organizmowi, słuchać wysyłanych sygnałów, zwolnić i… zainteresować się sobą.
Przeczytaj także:
Wspomaganie płodności. Co pomaga zajść w ciążę?
Literatura:
Zbigniew Szymański (red.), Płodność i planowanie rodziny, Wydawnictwo Pomorskiej Akademii Medycznej, Szczecin 2004
Michał Troszyński (red.), Naturalne planowanie rodziny, Wydawnictwo Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Naturalnego Planowania Rodziny, Warszawa 2006
